Aurora Borealis

Ontdek het noorderlicht

Wat is het noorderlicht?

De aurora borealis, oftewel het noorderlicht, intrigeert ons al eeuwenlang. Door de geschiedenis heen hebben mensen in de ongerepte natuur van de wereld in het donker van de nacht vol verwondering omhoog gestaard naar de wervelende stroken groen, rood, geel, roze, paars en wit licht aan de hemel.

We hebben de oorzaak van de aurora toegedicht aan goden, geesten en magische wezens. Inmiddels weten we echter dat het noorderlicht ontstaat doordat hoogenergetische deeltjes vanuit de ruimte en de zon op het magnetische veld van de aarde stuiten. Deze deeltjes verlaten onze aarde in een gestage stroom, die we de zonnewind noemen. Daarnaast worden er ook deeltjes weggeslingerd van het oppervlak van onze zon tijdens zonnevlammen. Door hun invloed op het magnetische veld van onze planeet worden de geladen deeltjes in de atmosfeer geduwd (vanaf 96 tot meer dan 400 km boven ons hoofd), waar ze een opvallende verscheidenheid aan vormen en kleuren produceren.

De aurora verschijnt vaak als een boog die zich uitstrekt van oost naar west langs de hemel. Later in de nacht kan deze uitgroeien tot golvende linten, pulserende bolvormen, een corona van stralen die vanuit een punt hoog in de lucht komen of deze zelfs als verspreide flarden van licht verschijnen. Dat de verschijning van de aurora zo kan veranderen in de loop van een enkele nacht maakt het fenomeen juist zo fascinerend.

Het is echter ook voorgekomen dat de aurora al in augustus en tot in april werd waargenomen

Op zoek naar het licht

Als we het noorderlicht zouden kunnen zien vanuit de ruimte, zou het zich onder de Noordpool bevinden, als een halo rondom de aarde. Het zou zich een weg banen door centraal Alaska en Canada, Groenland, IJsland en het noorden van Scandinavië en Rusland. In de loop van de menselijke geschiedenis is het poollicht in zijn sterkste vorm van over de hele wereld te zien geweest, maar deze landen zijn de beste plaatsen om het spektakel te zien.

IJsland is een van de meest magische bestemmingen om het licht op te sporen. In Reykjavik, de meest noordelijke hoofdstad ter wereld, kunt u het poollicht 280 dagen per jaar zien.

Het officiële seizoen om het poollicht te spotten loopt hier van oktober tot maart. Waarom in de winter? Het noorderlicht ziet u het gemakkelijkst midden in de winter, omdat de nachten dan langer zijn en er minder waterdamp de hemel vertroebelt dankzij de ijzige kou. Het is echter ook voorgekomen dat de aurora al in augustus en tot in april werd waargenomen.

Fly-drive IJsland

Ontdek Reykjavik en omgeving met deze supervoordelige rondreis IJsland inclusief vlucht, hotels en auto!

Lees meer


Winterreis IJsland

Beleef de magie van IJsland in de winter tijdens deze 5-daagse pakketreis. Wanneer de dagen korter worden in winters IJsland, komt er iets magisch in de frisse, heldere lucht. Ervaar het zelf!

Lees meer



Bekijk hier meer reizen naar IJsland en ga opzoek naar het Noorderlicht!

Voorspelling van zonne-energie over drie dagen

Het is onmogelijk om de aurora nauwkeurig te voorspellen, maar de mate van geomagnetische activiteit geeft aan wanneer het licht het meest waarschijnlijk te zien zal zijn. Deze wordt gemeten aan de hand van de ‘Kp-index’. Hoe hoger de Kp-index, des te beter zijn uw kansen. Waarden van 8 of hoger zijn zeer zeldzaam. Veel van de foto's die hier ter illustratie zijn toegevoegd, zijn genomen bij lage Kp-waarden.

Hieronder ziet u een Kp-voorspelling voor de komende drie dagen. Hoe verder u zich naar het zuiden bevindt, des te hoger het getal moet zijn. In IJsland kan een lage waarde als 3 al betekenen dat u geluk hebt!

00:00 03:00 06:00 09:00 12:00 15:00 18:00 21:00
D 5 5 5 5 5 5 5 5
D+1 5 5 5 5 5 5 5 5
D+2 5 5 5 5 5 5 5 5

Omdat de aurora een miljoen keer zwakker is dan het zonlicht, is ze overdag niet zichtbaar. Van 9 tot 2 uur in de avond is meestal de beste tijd om het te zien. Als u uw schoonheidsslaapje nodig heeft, zult u merken dat veel hotels een noorderlichtwekdienst bieden.

Verder zijn de weersomstandigheden van cruciaal belang. Een heldere hemel is nodig en een kleine maan maakt het daarbij gemakkelijker om de auroragloed te spotten. U maakt meer kans op een glimp als u uit de buurt bent van lichtvervuiling. De meest heldere aurora’s zijn echter ook vanuit de stad te zien en zelfs door dunne wolken heen.

Een overweging is om uw inkomende en uitgaande vlucht na het donker te reserveren, omdat de aurora vaak het beste te zien is vanuit een vliegtuig op grote hoogte.

Er zijn excursies en rondleidingen in overvloed, maar IJsland is één van de beste plekken om onafhankelijk te reizen naar het licht, zodat u niet vastzit aan een reisroute. Veel reizigers huren een auto voor een nacht of twee en rijden vanuit Reykjavik de natuur in. De uren van duisternis nemen toe naarmate u verder naar het noorden afreist, wat uw kansen op een waarneming verhoogt. De regio van de Westfjorden in het noordwesten is om deze reden een populaire bestemming. Thingvellir National Park is eveneens een goede keuze, net als de geothermische zone van Landmannalaugar.

Zorg dus dat de omstandigheden juist zijn en dan hoeft u verder niets anders te doen dan te duimen, u warm te kleden, achterover te leunen en te wachten op de show.

Wat veroorzaakt het noorderlicht?

De aurora doet zich voor als de zonnewind tegen de magnetosfeer duwt (het gebied van de ruimte waarop het aardmagnetisch veld een invloed heeft) en de geladen deeltjes (elektronen) met een hoge snelheid de atmosfeer in slingert. Als enthousiaste schoolkinderen botsen de deeltjes op zuurstof- en stikstofdeeltjes, waarbij ze hun energie op deze twee gassen overdragen.

Zuurstof en stikstof houden die energie niet vast, maar verliezen die opnieuw in de vorm van fotonen, dat zijn kleine uitbarstingen van licht. Als voldoende deeltjes de atmosfeer bestoken, stralen de zuurstof en het stikstof zoveel licht uit, dat we het vanaf de aarde kunnen waarnemen.

Wat veroorzaakt de verschillende kleuren?

De gassen in de atmosfeer van de aarde geven verschillende kleuren licht af, afhankelijk van hun type en hun hoogte in de atmosfeer. .

De meest voorkomende kleur, helder geelgroen, wordt geproduceerd als hoogenergetische deeltjes op ongeveer 96 km hoogte op zuurstofmoleculen botsen. Zuurstof op grotere hoogte (ongeveer 320 km boven ons) zorgt voor robijnrode aurora's.

Stikstof op lagere hoogte produceert het blauwe licht en wanneer deeltjes op dit gas botsen op grotere hoogte, ontstaan prachtige paarse en violette tinten. Als deze kleuren in de lucht worden gemengd, kan ook roze en wit ontstaan.

Noorderlichtsimulator: maak uw eigen aurora

Verschillende factoren beïnvloeden de kleur en sterkte van de aurora. Stel de draaischijven hieronder in om te zien hoe elke aanpassing de verschijning van het licht beïnvloedt.

De Kp-index is een schaal van geometrische activiteit genummerd van 0 tot 9. Hoe hoger het getal, des te hoger het niveau van de zonne-energie en hoe meer kans u heeft om het licht te zien!

THIS BROWSER DOES NOT SUPPORT THE CANVAS ELEMENT
Zuurstof/Stikstof
Hoogte
KP waarde

Wat beïnvloedt de vorm en de intensiteit van de aurora?

Als u geluk heeft, kan het noorderlicht plotseling helderder worden en lijkt deze rond te dansen aan de hemel; een spectaculair gezicht. Wetenschappers weten al lang dat dit energetische verschijnsel wordt veroorzaakt door substormen in de ruimte. Ze waren echter niet zeker waardoor dit precies veroorzaakt werd. Pas onlangs heeft een NASA-missie ontdekt dat de lijnen van het magnetische veld tussen de aarde en de zon soms bij elkaar komen en met elkaar verbonden raken, waarbij ze een uitbarsting van energie vrijgeven. Daardoor bewegen de elektronen in nog snellere golven in de richting van de aarde.

Een bezoek aan het noorderlicht is de afgelopen jaren populairder dan ooit geworden. Dat komt omdat 2013 het hoogtepunt was van de zonnecyclus, een terugkerende periode van 11 jaar waarin de zon steeds actiever wordt alvorens weer rustiger te worden. In 2013 voorspelden wetenschappers dat er een piek in zonnevlekken en zonnevlammen zou komen, die krachtige uitbarstingen van energie in de ruimte zou uitstoten.

Maakt u zich echter geen zorgen als u er nog niet in geslaagd bent het noorderlicht te zien. Het jaar 2013 bleek achteraf toch geen zeer sterke piek te zijn geweest. Bovendien is de zonnecyclus geen duidelijke voorspeller van het aantal aurora's en de kracht ervan.

Het blijft onmogelijk om te voorspellen wanneer het noorderlicht te zien zal zijn. Hoewel we de aurora kunnen zien wanneer ze zich voordoet en we ongeveer begrijpen hoe het fenomeen werkt, zijn we nog steeds niet zeker van het tijdstip en de plaats waarop de aurora verschijnt.

Natuurlijk kennen we het noorderlicht al vanaf het begin van de mensheid, lang voordat de wetenschap het noorderlicht kon verklaren.

De geschiedenis van het noorderlicht

Wetenschappelijke verklaringen van het noorderlicht kwamen er pas in de moderne tijd. Benjamin Franklin zag het noorderlicht laat in de 18e eeuw tijdens zijn reizen over de Atlantische Oceaan . Zijn theorie was dat de aurora werd veroorzaakt door elektrische ladingen die zich concentreerden in de poolgebieden. Hij dacht dat de lading zich opbouwde tot ze krachtig geloosd werd in de lucht, waardoor het licht ontstond.

Zijn idee over de elektriciteit klopte ongeveer, maar pas toen de Noorse wetenschapper Kristian Birkeland een reeks experimenten uitvoerde in het begin van 20e eeuw, werd een volledige theorie ontwikkeld. Birkeland ontdekte dat een magnetische stroom die door de gassen van de bovenste atmosfeer stroomde de aurora veroorzaakte.

Natuurlijk kennen we het noorderlicht al vanaf het begin van de mensheid, lang voordat de wetenschap het noorderlicht kon verklaren. Wervelende patronen die meer dan 30.000 jaar geleden in grotwanden werden gekerfd zouden de eerste afbeeldingen van het fenomeen kunnen zijn.

De eerste schriftelijke beschrijving van de aurora dateert uit 2600 voor Christus en werd gevonden in China: "Fu-Pao, de moeder van het Gele Rijk Shuan-Yuan, zag een sterk licht bewegen rond de ster Su, die behoort tot de constellatie van Bei-Dou, en het licht verlichtte het hele gebied."

Niet alleen de Chinezen bleven zeldzame waarnemingen vastleggen, de aurora werd overal genoemd, van Viking-teksten tot het Oude Testament van de Bijbel. Het was echter de Griekse filosoof Aristoteles die het verschijnsel van het licht voor het eerst in detail registreerde. In zijn boek Meteorologie dat meer dan 2.350 jaar geleden verschenen is, beschrijft hij "gloeiende wolken" en een licht dat leek op vlammen van brandend gas.

Eeuwen gingen voorbij en het mysterieuze licht bleef onbenoemd. Uiteindelijk namen in de 17de eeuw Galileo Galilei en Pierre Gassendi het licht waar in al haar glorie. Ze noemden het fenomeen aurora borealis of noordelijke dageraad, naar Aurora, de Romeinse godin van de ochtend, en Boreas, de Griekse naam voor de noordenwind.

Oude verhalen over de Aurora

De beschavingen van het noorden hebben de aurora borealis het meeste gezien. Bij gebrek aan een wetenschappelijke verklaring werden hun verbazing en angst omgezet in mythen en legenden, omdat deze mensen de betekenis achter het lichtverschijnsel probeerden te vinden.

Het mysterieuze fenomeen veroorzaakte vaak angst. De aurora is lange tijd gezien als een voorbode van onheil, misschien vanwege zijn rode gloed die aan bloed doet denken. In Polen, Pruisen, Duitsland, Denemarken en Estland en onder de Saami of Lappen zag men er soms een voorteken in voor een oorlog. In Noorwegen onderwierpen mensen zich geheel aan het licht. Men zwaaide niet naar de aurora, floot er niet naar en staarde er niet naar, voor het geval het naar beneden reikte en je aanraakte ... met ongewenste resultaten.

Andere volkeren schreven een meer speels karakter toe aan het licht. De Inuit zien het als zielen die spelen met het hoofd van een walrus als bal. Volgens de folklore van de Eskimo's in Oost-Groenland wordt het gloeiende licht gevormd door de zielen van gedode of doodgeboren baby's. Het wordt daar alugsukat genoemd, wat geheime geboorte betekent.

Oude Finse verhalen spreken van een poolvos die vuren ontsteekt door zijn vacht langs de sneeuw te strijken, waardoor vonken de lucht in vliegen. Het fenomeen wordt nu nog altijd revontulet genoemd, wat vosvuren betekent.

Volgens de IJslandse folklore zou een zwangere vrouw die naar het noorderlicht kijkt een kind krijgen dat scheel geboren wordt.

De Chinezen zagen slangen die flikkerden in de lucht en Indiaanse stammen schreven het licht toe aan verschillende dingen, zoals de geesten van dode jagers, een vriendelijke reus die vis ving in de zee en door dwergen aangestoken vuren.

Veel volkeren geloofden dat het noorderlicht een grote invloed kon hebben:

In de Chinese en Japanse cultuur gelooft men nog steeds dat een kind verwekt onder de aurora geluk krijgt en knap wordt.

Volgens de IJslandse folklore zou een zwangere vrouw die naar het noorderlicht kijkt een kind krijgen dat scheel geboren wordt. Anderzijds gelooft men in IJsland ook dat het licht de pijn van de bevalling verlicht.

In het noorden van Zweden geloofde men dat het licht ontstaat door enorme scholen haring. Bij een indrukwekkende verschijning verwachtten de vissers een goede vangst.

Veel Eskimo- en Indiaanse volken floten om het licht dichterbij te roepen om berichten te fluisteren naar hun doden.

We kunnen het tijdstip en het uiterlijk van de aurora nog altijd niet voorspellen. De ene nacht kan het gaan om een melkachtig groen, zo bleek en dun verspreid over de hemel dat het verward kan worden met wolken; de volgende nacht kan het licht rood, violet zijn en helder genoeg om bij te lezen. Ook al kennen we nu de oorzaak van het licht en weten we waar de grootste kans is het te zien, dat maakt het niet minder spectaculair.

Als u ingepakt in dekens ineengedoken in de sneeuw zit en wacht op een eerste glimp, bedenk dan dat het deze ongrijpbare kwaliteit is die zorgt voor de magie van de aurora's. Dit maakt een waarneming ook zo speciaal.

Referenties:

Causes of Colour: Auroras - Causes of Colour: Folklore - Telegraph: The northern lights - Trip of a Lifetime - Telegraph: Northern Lights: celestial dancers or the souls of fallen warriors? - iHeartReykjavik: The ultimate guide to Northern Lights in Reykjavík - Northern Lights Centre: Northern Lights or Aurora Borealis Explained - NASA: Auroras - Ewebtribe.com: Legends and Folklore of the Northern Lights - Spaceweather.com: News and information about meteor showers, solar flares, auroras, and near-Earth asteroids - Wanderlust: 5 strange Northern Lights myths - NASA: NASA - The History of Auroras - The Museum of Unnatural Mystery: Seven Wonders of the Natural World - Northern Lights - Native Languages: Native American Indian Legends and Myths about the Northern Lights (Aurora Borealis) - University of Alaska-Fairbanks: Why are there Colors in the Aurora? - How Stuff Works: What causes auroras? - How Stuff Works: How does the aurora borealis (the Northern Lights) work? - Anthropolis: Arctic Library - Causes of Colour: The Cause - Guide to Iceland: Northern Lights in Iceland | When & Where to See the Aurora - University of Tromsø: The Northern Lights - where, when and what. - Discover Magazine: How the Aurora Borealis Nearly Started World War III - The Crux - Everyday Mysteries: What are the northern lights? - Huffington Post: Iceland's Northern Lights, Demystified by Cynthia Ord - NASA: Aurora - Fabled glowing lights of the sun-earth connection -